Kalkan işçiler eski işyerlerinde tekrar işe
alınmalarını istedikleri takdirde, işveren bunları
eski işleri veya benzeri işlerde boş yer varsa derhal,
yoksa boşalacak ilk işe başka isteklilere tercih
ederek, o andaki şartlarla işe almak zorundadır.
Aranan şartlar bulunduğu halde işveren iş sözleşmesi
yapma yükümlüğünü yerine yetirmezse, işe alınma
isteğinde bulunan eski işçiye altı aylık ücret
tutarında tazminat öder.
Eski hükümlü çalıştırılmasında kanunlardaki kamu
güvenliği ile ilgili hizmetlere ilişkin özel
hükümler saklıdır.
Bakanlar Kurulunca belirlenecek oranların üstünde
özürlü ve eski hükümlü ve terör mağduru çalıştırılan
işverenlerin kontenjan fazlası işçiler için özürlü ve
eski hükümlü çalıştırmakla yükümlü olmadıkları halde
özürlü çalıştıran veya çalışma gücünü yüzde seksenden
fazla kaybetmiş özürlüyü çalıştıran işverenlerin bu
şekilde çalıştırdıkları her bir özürlü için 506 sayılı
Sosyal Sigortalar Kanununa göre ödemeleri gereken
işveren sigorta prim hisselerinin yüzde ellisini
kendisi, yüzde ellisini Hazine öder.Bu maddeye
aykırılık hallerinde 101.madde uyarınca tahsil
edilecek para cezaları Türkiye İş Kurumuna
aktarılır.
Toplanan paraların nerelere ve ne kadar
verileceği Türkiye Bakanlığı çalışma Genel
Müdürlüğü,İş Sağlığı ve Güvenliği Genel
Müdürlüğü,Özürlüler idaresi Başkanlığı, Adalet
Bakanlığı Ceza ve Tevkif Evleri Genel Müdürlüğü,
Türkiye Sakatlar Konfederasyonu ve en çok işçi ve
işvereni temsil eden üst kuruluşların birer
temsilcilerinden oluşan komisyon tarafından karara
bağlanır.
Komisyonun çalışma usul ve denilmektedir.Aynı
yasanın 101.maddesinde ise "Bu kanunun
30.maddesindeki hükümlere aykırı olarak özürlü ve eski
hükümlü çalıştırmayan işveren veya işveren vekiline
çalıştırmadığı her özürlü ve eski hükümlü ve
çalıştırmadığı her ay için 750 milyon lira para cezası
verilir.Kamu kuruluşları da bu para cezasından hiçbir
şekilde muaf tutulamaz" denilmektedir.İş yasasının
30.maddesine göre bakanlar kurulunun aldığı karar
uyarınca şu anda uygulanan özürlü kontenjanı %4'dür.50
veya üzerinde personeli bulunan özel veya kamu
işyerinin en az bu oranda özürlü çalıştırması
zorunludur.
Özürlü çalıştırma zorunluluğu bulunmayan
işyerinde fazladan çalıştırılan özürlülerin SSK
primlerinin %50'si devletçe karşılanmak
durumundandır.Gene bu oranlarda özürlü çalıştırmayan
işveren yasanın 101 maddesi uyarınca
çalıştıramadıklarını iddia etmekte böylece bir çoğu
cezadan kurtulmaktadır.
Devlet memurlarının
çalışmaları,özlük haklarını ve her türü koşullarının
düzenleyen 657 sayılı Devlet Memurları Kanunun 53.
maddesinde de paralel bir düzenlemeyle kamu kurum ve
kuruluşların çalıştırdıkları memurların en az %3'ü
oranında (Bakanlar kurulu kararıyla buda &4'e
çıkarılmıştır.) özürlü memur çalıştırılmasız zorunlu
tutulmuştur.
Maddeyle ayrıca özürlü memurların
öncelikle kendi eğitim ve mesleklerine uygun olanlarda
görevlendirilmeleri,işlerini mesleklerini icra
etmeleri bakımından zorunlu araç,
yoksa boşalacak ilk işe başka isteklilere tercih
ederek, o andaki şartlarla işe almak zorundadır.
Aranan şartlar bulunduğu halde işveren iş sözleşmesi
yapma yükümlüğünü yerine yetirmezse, işe alınma
isteğinde bulunan eski işçiye altı aylık ücret
tutarında tazminat öder.
