Sakat Hakları Bildirgesi

1948 yılında Birleşmiş Milletler genel kurulunca insan hakları evrensel bildirgesi kabul edilerek yayınlanmıştır. Sonraki yıllarda bu bildirgeye bağlı olarak çeşitli kesimlere yönelik özel bildirgeler yayınlanmıştır. Bu bağlamda Birleşmiş Milletler Genel Kurulu 9 Aralık 1975 tarihinde ek 3447 nolu kararıyla kısaca Sakat Hakları Bildirgesi diye ifade ettiğimiz tam adı “Sakat Kişilerin Hakları Bildirisi” ni kabul etmiştir. Bu sayımızda Birleşmiş Milletlerce kabul edilerek yayınlanan bu bildirinin tam metnini sunuyoruz. Sonraki sayılarımızda Başta Birleşmiş Milletler olmak üzere uluslar arası alanda kabul ve ilan edilen engellilere yönelik çeşitli hukuksal metinleri sunacağız.
SAKAT KİŞİLERİN HAKLARI BİLDİRİSİ:
1- Normal bir kişinin kişisel ya da sosyal yaşantısında kendi kendine yapması gereken işleri, bedensel veya ruhsal kabiliyetlerindeki kalıtımsal ya da sonradan olma herhangi bir sakatlık sonucu yapamayanlara sakat denir.
2- Sakat kişiler, bu Beyanname’de ileri sürülen haklardan yararlanacaklardır. Bu haklar, sakat kişilerin yada ailelerinin sahip olduğu ırk, renk, cinsiyet, lisan, din, siyasal yada diğer fikirler milliyet ve sosyal köken varlık ve doğum gibi konularda hiçbir ayrımcılık gözetilmeden dünyadaki bütün sakat kişilere tanınmıştır.
3- Sakat kişinin insan haysiyetine saygı gösterilmesi, onun en doğal haktır. Sakat kişilerin sakatlık veya noksanlıklarının sebebi, durumu ve ciddiyeti ne olursa olsun, aynı yaştaki sağlam arkadaşlarının sahip oldukları düzen yaşama koşullarının mümkün olduğu kadar normal ölçüde ve çok miktarda sahip olmak haktır.
4- Sakat kişiler de diğer insanların sahip oldukları medeni ve siyasal haklara sahiplerdir. “Akıl Hastalarının Hakları Bildirisi” nin 7. maddesinde bu hakların sınırlandırılması ve kaldırılmasıyla ilgili hükümler belirtilmiştir.
5- Sakat kişilerin kendi kendilerine yeter olmalarını sağlayan önlemler, mümkün olduğu kadar alınmalıdır.
6- Sakat kişiler, tıbbi, psikolojik ve fonksiyonel tedavi hakkına, düzgün hayat standardı hakkına sahiptirler. Protez, ortopedik uygulamalar, tıbbi ve sosyal rehabilitasyon çalışmaları, eğitim, meslek staj ve rehabilitasyon, yardım, istişare, plasman hizmetleri, sakat kişinin yetenek ve becerilerini en yüksek düzeye çıkaracak ve onların sosyal beraberliklerini hızlandıracak diğer bütün faaliyetler, bu maddenin kapsamına dahildir.
7- Sakat kişiler ekonomik ve sosyal güvenlik hakkına düzgün hayat standardı hakkına sahiptir. Ayrıca yeteneklerine göre bir iş sağlamak, yararlı, verimli ve karlı bir işe girişmek veya bir ticaret birliğine üye olmak gibi haklara sahiptir.
8- Ekonomik ve Sosyal planlamaların bütün evrelerinde sakatlar; özel ihtiyaçlarının daimi düşünülmesi ve gerçekleştirilmesi gereken kişiler olarak nitelendirilmektedirler.
9- Sakat kişiler aileleriyle veya süt ebeveynleriyle (Analık, Babalık) birlikte yaşama ve her türlü sosyal, yaratıcı ve eğlendirici faaliyete katılma hakkına sahiptirler. Hiçbir sakat kişi, ikamet ettiği çevre itibarıyla, durumu veya gelişmesi için gerekli isteklerinden başka bir ayrıcalığa tabi tutamaz. Eğer bir sakatın muhakkak özel bir müessese veya çevrede kalması gerekiyorsa, o zaman bu çevrenin kendi normal yaşıtlarının kaldığı ve yaşadığı çevreye mümkün olduğu kadar yakın olması gerekir.
10- Sakat kişiler; her türlü istismardan, ayrımcı , kötüye kullanılabilir ve haysiyet kırıcı yasa ve davranışlardan korunmalıdır.
11- Sakat kişiler, şahıslarının veya mallarının korunması için gerektiğinde, yeterli yasal yardım sağlamaya muktedir olabilmelidir. Eğer adli durum kendi aleyhlerine gelişirse o zaman bu kişinin beden ve zeka durumu tam olarak dikkate alınmalıdır.
12- Sakat kişiler hakları ile ilgili her konuda, her zaman kendilerine ait kuruluşlarda istişarelerde bulunabilmelidirler.
13- Bu beyannamede yazılı olan haklar, mümkün olan her türlü uygun vasıta ile sakat kişilere ve ailelerine tam olarak duyurulmalıdır.                                                                                                                       Hasan TATAR

Av.Hasan Tatar'ın diğer yazıları
 
Merhaba... 
Özürlüler Yasası 
Yasal Haklarımızı Bilelim
Sakat Hakları Bildirgesi
Standart Kurallar
Standart Kurallar-devam